scenariusz 2.pdf
 

SCENARIUSZ 2


Anna Dereń


DETEKTYW
– CZYLI PROWADZIMY ROZUMOWANIE


Cele ogólne na III etapie kształcenia:

  • dobycie przez uczniów umiejętności wykorzystania posiadanych wiadomości podczas wykonywania zadań i rozwiązywania problemów;
  • kształtowanie u uczniów postaw warunkujących sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we współczesnym świecie;
  • myślenie matematyczne – umiejętność wykorzystania narzędzi matematyki w życiu codziennym oraz formułowania sądów opartych na rozumowaniu matematycznym;
  • myślenie naukowe – umiejętność wykorzystania wiedzy o charakterze naukowym do identyfikowania i rozwiązywania problemów, a także formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa;
  • umiejętność sprawnego posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno komunikacyjnymi;
  • umiejętność wyszukiwania, selekcjonowania i krytycznej analizy informacji;
  • umiejętność pracy zespołowej.


Cele ogólne – matematyka:

  • Użycie i tworzenie strategii.
    Uczeń stosuje strategię jasno wynikającą z treści zadania, tworzy strategię rozwiązania problemu.
  • Rozumowanie i argumentacja.
    Uczeń prowadzi proste rozumowania, podaje argumenty uzasadniające poprawność rozumowania..


Pomoce:

 

Przebieg sytuacji dydaktycznej:

  1. Nauczyciel zaprasza uczniów do rozwiązania zagadki detektywistycznej. Analizuje z uczniami różne sposoby rozwiązywania zagadek – typy rozumowań, podejmowanie różnych tropów, wykluczanie z listy podejrzanych, dedukowanie i indukowanie, porównywanie zeznań, analizę śladów, itp.

  2. Uczniowie otrzymują plan willi i jej najbliższego otoczenia oraz pieczątki z sylwetkami kobiety i mężczyzny (wersja prostsza) lub czyste kartoniki, na których sami narysują odpowiednie piktogramy.

  3. Nauczyciel czyta opowieść detektywistyczną, w której występują różne osoby, rekwizyty, jest też określone tło akcji (np. w ogrodzie pod krzakiem, w piwnicy). Rozmieszczanie piktogramów w odpowiednich miejscach planu pomoże uczniom w odtworzeniu sytuacji, w selekcji informacji i odrzuceniu nieważnych informacji/piktogramów, a w rezultacie rozwiązaniu zagadki (np. kto i w jakim miejscu ukrył złotą monetę). Zagadka pojawia się już na wstępie opowieści, jako powód wizyty detektywa w miejscu „przestępstwa”.

  4. Uczniowie pracują w grupach 2–4 osobowych, co pozwala na uzasadnianie wyborów, dyskutowanie, rozmowę o różnych strategiach rozwiązania zagadki. Każda para ustala, kto (możliwe, że również w jakim miejscu) ukrył monetę.

  5. W czasie prezentacji rozwiązań ważne jest, aby uczniowie przedstawiali przyjęty przez siebie sposób rozwiązania zagadki, uzasadniali, dlaczego odrzucili jedne osoby jako podejrzane, dlaczego wahali się przy innych, co zdecydowało o przyjęciu jedynego rozwiązania lub, jeżeli się tak zdarzy, pozostawieniu kilku możliwości.

  6. W zależności od zaawansowania grupy zachęcamy dzieci do tworzenia własnych piktogramów w czasie słuchania lub czytania „detektywistycznego tekstu”.

  7. Gra zainicjowana przez nauczyciela powinna być wstępem do tworzenia zagadek detektywistycznych przez dzieci. Możemy wykorzystać załączone plany lub tworzyć własne. Można zaproponować wymianę zagadek miedzy grupami, sprawdzanie różnych toków rozumowania, tropów, czytelności zapisów, możliwości rozwiązania, pojawiających się błędów. Warto ustalić dopuszczalną długość opisów, ilość osób, rekwizytów, pomieszczeń, wydarzeń, co pozwoli na zachowanie właściwych proporcji miedzy czasem układania zagadek i ich rozwiązywania.

  8. Inną grą mogą być tworzone przez zespoły opisy wizji lokalnych i ich rysunkowe odtwarzanie. Mogą być rozwijane jako niedokończone teksty, np. „Kiedy detektyw ostrożnie uchylił drzwi zauważył, że…”, „Ku wielkiemu zdziwieniu detektywa, w zakamarkach parku zalśniło…”, „Nie spodziewał się, że tuż pod oknem odnajdzie…” itp.

Komentarz:
Jak wskazują badania PISA, badania umiejętności 6-klasistów i gimnazjalistów1, polscy uczniowie często rezygnują z rozwiązywania złożonych zadań, uznając, że ich treść jest zbyt skomplikowana. Atrakcyjne wprowadzenie w postaci „zagadek detektywistycznych” motywuje uczniów do samodzielnego poszukiwania rozwiązania zagadki, budowania własnych strategii, skłania do podejmowania próby analizy tekstu, wyszukiwania danych, prowadzeniu własnych notatek, zapisków czy też rysunków, oswaja z dłuższymi czy też bardziej złożonymi tekstami. Takie doświadczenie przygotowuje uczniów do przyjęcia podobnego toku rozumowania w czasie rozwiązywania problemów matematycznych.
W przypadku uczniów, którzy mają problemy z analizą tekstu, problemu, możliwe staje się ćwiczenie różnych strategii rozwiązywania zadań. Uczeń, wizualizując treść zadania za pomocą planu sytuacyjnego, piktogramów, może korygować swoje błędy na właściwym dla niego poziomie formalizmu, poszukiwać najlepszego dla niego sposobu zapisywania danych, rozwiązania zadania. Konieczność uzasadniania własnego rozwiązania, możliwość śledzenia jego kolejnych etapów, między innymi dzięki ilustracyjnemu planowi sytuacyjnemu, pozwala nauczycielowi na śledzenie toku rozumowania ucznia i – w efekcie – wspieranie go, np. poprzez zadawanie pytań dodatkowych, ułatwiających uczniowi samodzielne modyfikowanie rozwiązania.Tego rodzaju zajęcia mogą być zastosowane na wszystkich etapach kształcenia – zarówno na lekcjach przygotowujących do stosowania różnych strategii rozwiązywania zadań, sytuacji problemowych, jak i na zajęciach wyrównawczych z uczniami, którzy mają trudności z analizowaniem zadań, problemów, z opracowaniem własnej strategii rozwiązania problemu.

Przykładowa opowieść detektywistyczna:
Dostaliście plan pewnego domu. Dlaczego? Bo w tym domu ukryta jest tajemnica. Dlaczego dostaliście plan domu z ukrytą tajemnicą? Bo pomoże Wam w jej rozwiązaniu. Kiedy będę czytać Wam, co wydarzyło się w domu (ogrodzie, lesie, parku), zapisujcie kolejne wydarzenia, wklejając (układając) obrazki w miejscu tych zdarzeń. Możecie też rysować swoje ikonki, jeżeli uznacie, że brakuje ich wam do stworzenia planu sytuacyjnego. To rozmieszczanie wydarzeń na planie, to właśnie tworzenie planu sytuacyjnego. Gdyby ktoś w tym momencie wszedł do klasy, to co na planie sytuacyjnym wkleiłby? No właśnie, jak wyglądałby ten plan? (dajemy szansę dzieciom, żeby opowiedziały, co znalazłoby się na planie). Czego obserwator dowiedziałby się o naszej grupie? (inicjujemy rozmowę z dziećmi).
Najwyższy czas zabrać się za zagadkę.
Dom (park, ogród, las) jest miejscem niespodziewanego i zaskakującego wszystkich zaginięcia (złotej monety, tajnego planu, tortu imieninowego, laptopa z tajnym projektem, piłki z autografami piłkarzy, itp.).
Kiedy zorientowano się, że zaginęła ta ważna rzecz (a raczej ktoś ją sprytnie ukrył) wezwano detektywa Lupę. Detektyw przesłuchał wszystkich uczestników tego wydarzenia i oto, co ustalił. W poniedziałek po obiedzie w domu (parku, lesie, ogrodzie) spotkali się: Adam, Beata, Dorota, Ewa, Karol, Marek, żeby obejrzeć słynną złotą monetę (program, plan, piłkę, itp.). W pewnym momencie jej właściciel Zdzich wyszedł do sypialni, żeby odebrać telefon. Kiedy wrócił po paru minutach, okazało się, że w gabinecie jest tylko Ewa, a moneta zniknęła.
Czego dowiedział się detektyw?
Adam – w tym czasie kiedy wyszedł Zdzich, poszedłem do łazienki, w gabinecie pozostała cała reszta.
Beata – ja w tym czasie poszłam do kuchni zrobić sobie herbatę, wyszłam zaraz po Adamie. Kiedy włączyłam czajnik, dołączyła do mnie Dorota.
Dorota – ja wyszłam z gabinetu i poszłam za Beatą do kuchni. Chciało mi się pić. Był ciepły, letni dzień. Kątem oka zobaczyłam, że Karol ogląda raz jeszcze monetę.
Ewa – ponieważ dwie pozostałe dziewczyny wyszły, włączyłam radio, żeby posłuchać wiadomości o godzinie 15:00. Zostałam z Markiem i Karolem, ale Karol zaraz wyszedł, a Marek chwilę po nim. Nawet zdziwiłam się, że wszyscy gdzieś sobie poszli. Aha, Beata zawołała z kuchni, czy ktoś chce coś do picia.
Karol – kiedy Zdzich wyszedł, żeby zadzwonić, chwilę poczekałem, popatrzyłem jeszcze na monetę. Chciałem wejść do łazienki, ale była zajęta więc wyszedłem przed dom, żeby się trochę przewietrzyć. Nikogo nie widziałem.
Marek – po wyjściu Zdzicha goście rozproszyli się po domu, więc wyszedłem, żeby wykorzystać ten moment i sprawdzić, na przystanku naprzeciw domu, rozkład jazdy autobusu. Robiło się już ciemno. Nikogo nie widziałem, tylko Beatę w oświetlonym oknie gabinetu. Nerwowo spoglądała zza kotary. Jestem pewien, że była sama.
Detektyw zaznaczył na planie sytuacyjnym układ osób, przyjrzał się uważnie i po chwili wiedział, kto jest podejrzany o przywłaszczenie monety.

tl_files/piktografia/scenariusze4_6_images/4_14.jpg

1 Por. np.: Osiągnięcia uczniów kończących szkołę podstawową w roku 2007. CKE, Warszawa 2007; M. Federowicz (red.): Umiejętności polskichgimnazjalistów. Wyd. IFIS PAN, Warszawa 2007.

do góry